محمد مهدى ملايرى
281
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
ترجمه و هم كارهاى مربوط به امارت حيره را در آن ديوان برعهده داشته است ، و آن هم به سبب كينهاى بوده كه ابن زيد از نعمان در دل داشته است . زيرا پدرش عدىّ بن زيد كه پيش از وى در دربار خسرو همين سمت را مىداشته است در زندان نعمان وفات يافته يا كشته شده بود . طبرى در داستانى نسبتا مفصّل « 1 » در روايتى از ابو عبيده معمر بن مثنّى قتل عدىّ بن زيد را به عنوان مقدمهء جنگ ذوقار ذكر كرده و اين داستان را از هنگام قتل عدىّ بن زيد در زندان نعمان آغاز كرده ، سپس توطئه و دسيسهء زيد پسر او را در دربار خسروپرويز كه منجر به منصوب شدن نعمان در نظر خسروپرويز و دستور احضار او به تيسفون و سپس قتل او شده ، تا جنگ ذوقار را كه پىآمد همين واقعه بوده شرح داده است . در اين داستان توطئهء زيد پسر عدى بدينگونه بيان شده ، كه وى در حضور خسروپرويز زيبائيهاى دختر نعمان را به گونهاى ستوده كه خسروپرويز را به خواستگارى او وادارد ، و چون خسرو چنان كرده و نعمان از پذيرفتن آن سرباز زده ، زيد با تفسير نابجاى پاسخ او آتش خشم خسرو را شعلهور ساخته است . اين داستانى است كه دربارهء علّت قتل نعمان ، كه رويدادى مهمّ بوده و در آن روزگار بازتابى گسترده داشته ، بر سر زبانها بوده و در تاريخهاى عربى هم كموبيش منعكس شده و آن واقعهء مهمّ را در خود پيچيده است ، مانند همهء رويدادهاى مهمّ كه علّت واقعى آنها از انظار پنهان مىمانده و متناسب با ذهن عامّه در داستانى پيچيده مىشدهاند . ولى چون اين رويداد از پوشش داستانى آن خارج گردد ، و به تناسب اهمّيّت آن در محدودهء واقعيّات تاريخى آن دوران مورد بررسى قرار گيرد و به قرائن و امارات ديگر نيز توجّه شود معلوماتى بهدست مىآيد كه از مجموع آنها مىتوان نهتنها واقعهء قتل نعمان ، بلكه بسيارى از وقايع آن دوران را با ديد بازتر و در افق گستردهترى ديد و تا حدّى به علل و عوامل واقعى آنها نزديك شد . از جمله علّتهائى كه براى قتل نعمان ذكر كردهاند ، يكى هم مسيحى شدن او بوده است . نعمان ظاهرا آخرين فردى از اين خاندان بوده كه مسيحى شده است .
--> ( 1 ) - طبرى ، 1 / 1309 - 1316 .